©VPRO / Pim Hawinkels. Op de foto: Roos te Riet.
Tussen 1860 en 1979 werden duizenden meisjes en jonge vrouwen gedwongen om te werken in de kloosters van de Zusters van de Goede Herder. Zij werden hier vaak geplaatst omdat zij bijvoorbeeld zwanger waren geraakt buiten het huwelijk of slachtoffer waren van seksueel of huiselijk geweld. In de kloosters kregen zij te maken met ernstige misstanden: dwangarbeid, psychisch geweld en inhumane straffen zoals opsluiting in een isoleercel.
De zogenoemde ‘meisjes van de Goede Herder’ voerden dwangarbeid uit in de kloosters onder het gezag van de nonnen van de congregatie. Ze werkten onbetaald in naaiateliers en wasserijen, ontvingen geen onderwijs en mochten onderling geen vriendschappen opbouwen. Als zij werk weigerden, werd dit afgedwongen door dreiging met een straf. Dit kon het inhouden van beloningen zijn, maar ook plaatsing in een isoleercel.
Aan deze kwetsbare meisjes en jonge vrouwen werd veel verdiend. Ze produceerden producten die de kloosterorde kon verkopen, maar naaiden ook legeruniformen voor de Nederlandse staat. Als ze 21 jaar oud waren werden ze weer de buitenwereld ingestuurd, zonder opleiding en vaak getraumatiseerd. De Nederlandse staat heeft inmiddels excuses aangeboden voor wat deze vrouwen is aangedaan. De vrouwen vinden echter dat de Goede Herder zelf nog altijd onvoldoende verantwoordelijkheid neemt voor de jarenlange dwangarbeid en misstanden in de kloosters.
De rechtszaak
Samen met 19 vrouwen die slachtoffer werden van deze misstanden stelt Bureau Clara Wichmann de Orde van de Goede Herder aansprakelijk. Wij eisen erkenning en genoegdoening voor het onrecht dat hen is aangedaan. Het gaat in deze zaak om ernstige schendingen, waaronder:
- Dwangarbeid: de meisjes en jonge vrouwen werkten jarenlang, lange dagen onbetaald in wasserijen en naaiateliers;
- Schending van het recht op onderwijs: zij kregen geen toegang tot scholing;
- Fysiek en psychisch geweld: vrouwen werden fysiek gestraft, geïsoleerd en geïntimideerd door nonnen van de congregatie;
- Beperking van vrijheid: vrouwen leefden geïsoleerd en zonder contact met de buitenwereld.
Deze praktijken zijn niet alleen moreel verwerpelijk. Volgens deskundigen voldoet de arbeid die de meisjes en jonge vrouwen moesten verrichten aan de internationaal erkende definitie van dwangarbeid. Dwangarbeid was ook toen al verboden onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie.
Onze rol
De Orde van de Goede Herder heeft decennialang geprofiteerd van de dwangarbeid van kwetsbare meisjes en jonge vrouwen. Het is dan ook onacceptabel dat verantwoordelijkheid voor dit aangedane leed wordt ontlopen. Wij zijn deze rechtszaak gestart met 19 eiseressen, waarvan een aantal inmiddels is overleden. Naast de juridische procedure is het van belang om in de politiek en samenleving aandacht te blijven voor het historische onrecht dat hen is aangedaan.
Doelen
De eiseressen en Bureau Clara Wichmann streven naar:
- Publieke erkenning van de dwangarbeid en het historisch onrecht dat de vrouwen is aangedaan;
- Aansprakelijkheid van de Orde van de Goede Herder;
- Vergoeding voor zowel materiële als immateriële schade.
“Bureau Clara Wichmann steunt deze zaak al meer dan zes jaar omdat het onacceptabel is dat de Congregatie haar verantwoordelijkheid ontloopt voor de mensenrechtenschendingen die zijn begaan. Duizenden meisjes en vrouwen is onderwijs onthouden, zij werden onderworpen aan dwangarbeid en getraumatiseerd. Wij blijven daarom strijden voor erkenning en gerechtigheid in deze zaak.”
— Linde Bryk
Waar staan we nu
Op 21 september 2026 heeft het gerechtshof Amsterdam in hoger beroep geoordeeld dat de vorderingen van de vrouwen tegen de Orde van de Goede Herder zijn verjaard. Daarmee blijft het eerdere vonnis van de rechtbank in stand. Het hof heeft geen inhoudelijk oordeel gegeven over de misstanden in de kloosters en de aansprakelijkheid van de Orde
Hoewel de vrouwen hiermee nog geen juridische erkenning of schadevergoeding hebben gekregen, heeft de rechtszaak hun ervaringen met dwangarbeid, geweld en vrijheidsbeperking onder de aandacht gebracht. Bureau Clara Wichmann blijft zich inzetten voor erkenning en gerechtigheid voor de vrouwen die dit historische onrecht is aangedaan.
Betrokken advocaten
Prakken d’Oliveira
December 2019
De Rijksoverheid publiceert een onderzoek naar de werkwijze in de instellingen van de Orde van de Goede Herder in de periode 1945–1975 en de rol van de overheid daarbij. Het onderzoek brengt de vele misstanden aan het licht, waaronder dwangarbeid, straffen en vergaande beperkingen van privacy en bewegingsruimte. Er was sprake van afgesloten terreinen, en toezicht tot in badkamer en toilet. Vriendschappen werden ontmoedigd en praten tijdens het werken was verboden. Contact met familie en buitenwereld was er niet of nauwelijks. Het onderzoek laat pijnlijk zien hoe de Nederlandse overheid heeft nagelaten actie te ondernemen, ondanks eerdere signalen over de omstandigheden in de instellingen.
April 2020
Bureau Clara Wichmann en 19 vrouwen stellen de Orde van de Goede Herder aansprakelijk voor de schade die de vrouwen tijdens hun verblijf in de kloosters is aangedaan. De eiseressen, waaronder Bureau Clara Wichmann, worden in de procedure vertegenwoordigd door mr. Liesbeth Zegveld van advocatenkantoor Prakken d’Oliveira.
Februari 2023
Er vindt een zitting plaats bij de rechtbank Haarlem. Tijdens de zitting richten de eiseressen zich tot de rechtbank om te vertellen over het leed dat hen is aangedaan tijdens hun verblijf in de kloosters van de Goede Herder. Veel van de slachtoffers verbreken hiermee hun stilte.
Maart 2023
De rechtbank oordeelt dat de vorderingen van de eiseressen verjaard zijn en dat deze verjaring niet kan worden doorbroken. De rechtbank geeft geen inhoudelijk oordeel over de misstanden in de kloosters van de Orde van de Goede Herder. De individuele eiseressen kondigen aan in hoger beroep te gaan.
Oktober 2025
Er vindt een zitting plaats voor het hoger beroep tegen de Orde van de Goede Herder bij het gerechtshof Amsterdam.
September 2026
Op 21 september oordeelt het gerechtshof Amsterdam dat de vorderingen van de vrouwen zijn verjaard. Ondanks de vastgestelde dwangarbeid doorbreekt het hof de verjaring niet. Hierdoor krijgen de vrouwen geen schadevergoeding van de Goede Herder. De eiseressen besluiten hun juridische strijd voort te zetten en de zaak aan de hoogste rechter voor te leggen, eventueel gevolgd door een procedure bij het VN-Vrouwenrechtencomité.
Contact
Heb je een algemene vraag over deze zaak? Stuur dan een e-mail naar info@clara-wichmann.nl. We helpen je graag verder of zorgen dat je bij de juiste persoon terechtkomt.
Woordvoerder: Mr. Linde Bryk, Hoofd strategische rechtszaken en jurist
Voor interviewverzoeken kun je contact opnemen met onze persvoorlichter:
Charlotte van Schijndel (zij/haar)
Persvoorlichter Bureau Clara Wichmann
T: +31 6 16952416
E: cvanschijndel@clara-wichmann.nl
