De Nederlandse Staat zou een politieke partij die het recht van vrouwen om verkozen te worden schendt, niet mogen subsidiëren. In 2010 oordeelde de Hoge Raad al dat de Staat verplicht is om discriminatie van vrouwen bij politieke partijen te bestrijden. Toch laat de SGP tot op de dag van vandaag geen vrouwen toe op de kieslijstt voor de Tweede Kamer.
De Hoge Raad oordeelde in 2010 dat het Gerechtshof Den Haag terecht tot het oordeel is gekomen dat de Staat gehouden is om maatregelen te nemen die er daadwerkelijk toe leiden dat de SGP het passief kiesrecht aan vrouwen toekent. De SGP weigert haar Program van Beginselen aan te passen, waarin nog altijd staat dat het ‘strijdig is met de roeping van de vrouw’ om zitting te nemen in politieke organen. Tijdens de algemene ledenvergadering van de SGP op 24 mei 2025 werd een motie om deze bepaling te schrappen verworpen. Voor de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober 2025 heeft een vrouw zich publiekelijk gekandideerd voor een plaats op de kieslijst van de SGP. Daarmee zijn urgente maatregelen door de minister noodzakelijk nu de SGP haar Program van Beginselen niet heeft aangepast.
Het recht om je verkiesbaar te stellen is een recht voor iedereen dus ook voor vrouwen binnen SGP. Het is de taak van de Staat om de grondrechten van alle burgers, waaronder vrouwen, te waarborgen. Het ontbreken van daadwerkelijk effectieve maatregelen van de Staat ter opvolging van de uitspraak van de Hoge Raad kan ervoor zorgen dat de huidige landelijke kandidaatstelling binnen de SGP op onjuiste gronden wordt tegengehouden.
De rechtszaak
De kern van deze zaak is dat de Nederlandse Staat discriminatie van vrouwen binnen politieke partijen niet mag accepteren of faciliteren. De uitsluiting van vrouwen van het passief kiesrecht is onder meer in strijd met:
- Het grondwettelijke verbod op discriminatie;
- Het VN-Vrouwenverdrag, dat staten verplicht discriminatie van vrouwen in de politiek actief tegen te gaan;
- Internationale mensenrechtenverdragen die het recht op gelijke politieke participatie beschermen.
Vrouwen moeten niet alleen op papier, maar ook in de praktijk verkozen kunnen worden. De Staat mag niet passief toekijken wanneer een politieke partij vrouwen structureel uitsluit. Daarom startte Bureau Clara Wichmann in 2005 procedures tegen zowel de Nederlandse Staat als tegen de SGP.
Onze rol
Bureau Clara Wichmann startte in 2005, pro bono bijgestaan door advocatenkantoor Stibbe, twee procedures:
- Een bestuursrechtelijke procedure tegen de Nederlandse Staat, omdat de SGP overheidssubsidie ontving terwijl de partij vrouwen discrimineert;
- Een civiele procedure over de verantwoordelijkheid van de Staat om op te treden tegen de uitsluiting van vrouwen door de SGP.
Sindsdien blijven wij de naleving van de rechterlijke uitspraken volgen en spreken wij de overheid aan op haar verantwoordelijkheid om het passief kiesrecht van vrouwen daadwerkelijk te beschermen.
Doel
Met dit dossier zetten wij ons ervoor in dat:
- Het passief kiesrecht gewaarborgd wordt
- Vrouwen binnen de SGP zich zonder belemmeringen verkiesbaar kunnen stellen op ieder politiek niveau;
- De Staat haar verplichting nakomt om discriminatie tegen te gaan en het passief kiesrecht te beschermen;
- Discriminerende bepalingen uit het Program van Beginselen van de SGP worden geschrapt;
Een democratische rechtsstaat is pas democratisch wanneer iedereen niet alleen dezelfde rechten heeft, maar deze rechten ook daadwerkelijk kan uitoefenen.
“Zolang formele rechten voor vrouwen niet gepaard gaan met gelijke toegang tot politieke functies, blijft onze democratie gebrekkig en is zij geen volledige afspiegeling van de samenleving.”
— Linde Bryk
Waar staan we nu
De Hoge Raad oordeelde in 2010 dat de Staat verplicht is om op te treden tegen de uitsluiting van vrouwen binnen de SGP. In 2012 bevestigde ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de SGP vrouwen niet mag uitsluiten van politieke functies.
De Staat heeft onvoldoende effectieve maatregelen genomen om uitvoering te geven aan de uitspraak van de Hoge Raad. De minister van Binnenlandse Zaken heeft op 1 oktober 2026 in een debat in de Tweede Kamer aangekondigd dat hij gaat onderzoeken op welke manier er recht gedaan kan worden aan de uitspraak van de Hoge Raad, terwijl er tegelijkertijd zo min mogelijk wordt getornd aan autonomie van partijen om kandidatenlijsten naar eigen inzicht samen te stellen. Bureau Clara Wichmann volgt de ontwikkelingen actief en zal zonodig aanvullende acties voorbereiden.
Betrokken advocaten
Stibbe
Juni 2005
Bureau Clara Wichmann start twee procedures, één tegen de Nederlandse Staat aangaande de subsidie aan de SGP, en één tegen de SGP zelf aangaande het Program der Beginselen.
September 2005
De Rechtbank oordeelt in de bestuursrechtelijke procedure tegen de Staat dat zij in strijd handelt met het VN-Vrouwenverdrag en geen subsidie aan de SGP mag verstrekken.
2006
In de civiele procedure tegen de SGP wordt Bureau Clara Wichmann niet-ontvankelijk verklaart. Wij beraden ons op een hoger beroep.
2007
De Raad van State oordeelt dat de subsidiëring van de SGP mag worden hervat. In hetzelfde jaar oordeelt het Gerechtshof Den Haag in de civiele procedure dat de Staat effectieve maatregelen moet nemen om de discriminatie van vrouwen en de beperking van hun passief kiesrecht te beëindigen.
2010
De Hoge Raad bevestigt dat de Nederlandse Staat verplicht is om maatregelen te nemen die er daadwerkelijk toe leiden dat de SGP het passief kiesrecht aan vrouwen toekent.
2012
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelt dat de SGP vrouwen niet mag uitsluiten, ook niet op religieuze gronden.
2013
Bureau Clara Wichmann en de Vereniging Vrouw en Recht sturen een brief aan de Tweede Kamer. Zij spreken van een “constitutioneel drama” omdat de Staat na jaren nog steeds geen effectieve maatregelen heeft genomen.
Mei 2025
Tijdens de algemene ledenvergadering van de SGP wordt een motie van de afdeling Vlissingen verworpen om de discriminerende bepaling over de politieke rol van vrouwen uit het Program van Beginselen te schrappen.
Juli 2025
Bureau Clara Wichmann roept de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op om concrete maatregelen te nemen. De minister laat weten meer tijd nodig te hebben voor een reactie. Bureau Clara Wichmann maakt bezwaar tegen dit uitstel.
Augustus 2025
De SGP presenteert haar kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. Op de lijst staan uitsluitend mannen. De minister kondigt aan met de SGP in gesprek te gaan. Bureau Clara Wichmann benadrukt dat alleen overleg niet voldoende is en vraagt om concrete maatregelen waaronder het waarborgen van een discriminatievrije kandidatenlijst, aanpassing van het Program van Beginselen van de SGP, en het versterken van wettelijke waarborgen in de Wet op de politieke partijen.
December 2025
de minister stuurt een brief naar de Tweede Kamer over waarborgen van het passief kiesrecht
Contact
Heb je een algemene vraag over deze zaak? Stuur dan een e-mail naar info@clara-wichmann.nl. We helpen je graag verder of zorgen dat je bij de juiste persoon terechtkomt.
Woordvoerder: Mr. Linde Bryk, Hoofd strategische rechtszaken en jurist
Voor interviewverzoeken kun je contact opnemen met onze persvoorlichter:
Charlotte van Schijndel (zij/haar)
Persvoorlichter Bureau Clara Wichmann
T: +31 6 16952416
E: cvanschijndel@clara-wichmann.nl
