Amsterdam, 13 april 2026 – De Nederlandse Staat streeft ernaar nog voor de zomer excuses te maken voor haar rol in het leed van de duizenden ‘afstandsmoeders’ en de kinderen (afgestanen) die zij onder dwang af moesten staan ter adoptie. Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen erkent dat er sprake is geweest van groot onrecht en dat de gebeurtenissen rondom gedwongen afstand nooit had mogen plaatsvinden.
Tussen 1956 en 1984 moesten duizenden ongehuwde meisjes en vrouwen onder druk hun kind afgestaan ter adoptie. In veel gevallen was er sprake van dwang vanuit instanties, religieuze instellingen of familie, zonder dat zij goed geïnformeerd werden over hun rechten en werd op afstand ter adoptie aangestuurd. Hierbij werd levenslange schade toegebracht bij moeders en afgestanen. De samenleving, overheidsinstanties en particuliere instellingen stigmatiseerden ongehuwde zwangere meisjes en vrouwen. Deze meisjes en vrouwen kwamen terecht in een systeem dat hen bij voorbaat diskwalificeerde als moeders en hun onvolledig, danwel onjuist voorlichtte en het recht ontnam om voor hun kinderen te kunnen zorgen. Zowel bij de moeders als bij de afgestanen heeft dit voor veel leed gezorgd en zij ondervinden tot op de dag hier de gevolgen van.
“Dit leed is mede veroorzaakt door het handelen en tekortschieten van de overheid en instanties die onder haar verantwoordelijkheid vielen,” zegt Ellen Venhuizen, voorzitter van stichting De Nederlandse Afstandsmoeder. “Zo werden moeders onder druk gezet om zogeheten ‘afstandsverklaringen’ te tekenen, die achteraf geen wettelijke basis bleken te hebben. Excuses vanuit de Staat zouden een erkenning moeten bevatten deze onwettige praktijken.
Startpunt voor herstel
Na jarenlange strijd, waaronder een rechtszaak gevoerd door Trudy Scheele-Gertsen en Bureau Clara Wichmann, is er groot nieuws: de Staat wil nog voor de zomer excuses maken voor het aangedanen leed in de poging een proces van herstel te starten. “Deze excuses kunnen het begin inleiden van een proces van herstel, maar moeten wel handen en voeten krijgen door het bieden van herstelmaatregelen,” zegt hoofd strategische rechtszaken Linde Bryk van Bureau Clara Wichmann.
“De archieven moeten opengesteld worden voor slachtoffers die tot op de dag van vandaag hun dossiers niet volledig in mogen zien, terugdraaiing van adoptie moet mogelijk gemaakt worden, en evenals naamsverandering,” zegt Frans Haven, voorzitter van stichting Verleden in Zicht die opkomt voor de afgestanen. “De excuses moet opgevolgd worden met daden, beginnend met het bieden aan slachtoffers van de vrijheid om hun eigen geschiedenis te kennen.”