In ‘Vrouwen Gevangen in Onrecht’, een misstandenboek over de gebrekkige medische zorg in vrouwengevangenissen verzamelde Bureau Clara Wichmann de verhalen van (ex-)gedetineerde vrouwen over tekortschietende medische zorg. Uit het boek blijkt onder meer dat klachten van vrouwen in vrouwengevangenissen vaak niet serieus worden genomen, specialistische zorg uitblijft en er fouten gemaakt worden in de verstrekking van medicatie. Ook schiet de gendersensitieve zorg tekort en leidt een gebrek aan continuïteit van medische zorg, tot ernstige gezondheidsrisico’s. De verhalen van (ex-)gedetineerden tonen hoe het systeem keer op keer faalt. Dit is in strijd met fundamentele mensenrechten. Daarom heeft Bureau Clara Wichmann opgeroepen tot directe veranderingen en doen we concrete aanbevelingen om de zorg voor vrouwen in gevangenissen te verbeteren. Waaronder dagelijkse toegang tot medische staf, second opinions zonder eigen kosten, privacy bij ziekenhuisbezoek, toezicht op medicatieverstrekking en gendersensitieve zorg.
In een gesprek dat we hadden met demissionair staatssecretaris Struyken van Justitie & Veiligheid sprak hij zijn dank uit voor het werk dat we gedaan hebben om de verhalen van vrouwen te documenteren. De aanbevelingen voor verbetering van de medische zorg in de vrouwengevangenissen die Bureau Clara Wichmann, in samenwerking met Loonstein Advocaten en De Brauw Blackstone Westbroek, heeft gedaan, zijn voor een belangrijk deel overgenomen en opgenomen in de brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer:
- een belangrijke aanpassing van het beleid gaat over medische zorg voor vrouwelijke gedetineerden in het ziekenhuis: eerder was de regel dat de PIW’er (Penitentiar Inrichtingswerker) mee de behandelkamer ingaat, de nieuwe regel is dat de PIW’er buiten blijft wachten om de privacy van de gedetineerde te garanderen;
- gedetineerde vrouwen komen vanaf nu, net als iedereen, in aanmerking voor vergoeding van een second opinion als daar behoefte aan is;
- kostenoverwegingen mogen geen rol spelen bij het beoordelen of zorg uitstelbaar is, dit wordt verder verduidelijkt in de regels;
- de staatssecretaris heeft benadrukt dat de medische dienst 24/7 bereikbaar is. En zorgvragen meteen doorgezet moeten worden naar de medische dienst, die binnen een uur op locatie moet zijn;
- wat betreft de continuïteit van de zorg: het is niet mogelijk, zoals wij hebben aanbevolen, om vaste huisartsen te verbinden aan de vrouwengevangenis. De staatssecretaris is het met ons eens dat de huidige situatie verbetering vraagt. Daarom wordt nu de optie van de inzet van een ‘regie-behandelaar’, nader onderzocht;
- de problematiek rondom medicatie-verstrekking blijft een punt van discussie: er zijn verbeteringen doorgevoerd (bv de verplichte e-learning voor de medewerkers die medicatie verstrekken) en dit blijft punt van aandacht maar onze aanbeveling om medicatie alleen te laten verstrekken door zorgprofessionals wordt niet overgenomen.
De staatssecretaris heeft verder aangegeven dat op basis van onderzoek en aanbevelingen van onder andere de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) en de Universiteit van Leiden gewerkt wordt aan een herinrichting van de detentie voor vrouwen. De staatssecretaris constateert, zoals wij al eerder deden, dat de detentie voor vrouwen ‘te zeer een afgeleide is van detentie voor mannen en daarmee onvoldoende recht doet aan de specifieke kenmerken van vrouwelijke gedetineerden. Een meer fundamentele herbezinning is dus wenselijk.’2 Bureau Clara Wichmann, Loonstein Advocaten en De Brauw Blackstone Westbroek gaan dit nauwgezet volgen en we zullen op basis van de ervaringen van (ex-) gedetineerde vrouwen inbreng geven.